CHUYÊN ĐỀ: KHƠI THÔNG ĐIỂM NGHẼN ĐỂ VIỆT NAM BỨT PHÁ
Muốn đạt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, Việt Nam không chỉ cần tốc độ tăng trưởng cao mà còn phải giải quyết những điểm nghẽn mang tính nền tảng. Trong đó, chất lượng nguồn nhân lực, hệ thống hạ tầng - logistics và mô hình tăng trưởng đang là ba nút thắt lớn nhất, quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng bứt phá của nền kinh tế trong giai đoạn tới.
Bài 2: Những nút thắt cản trở khát vọng phát triển
1. Nguồn nhân lực: Điểm yếu của động lực tăng trưởng mới
Việt Nam đang ở giai đoạn "dân số vàng" – một lợi thế hiếm có mà không phải quốc gia nào cũng sở hữu. Tuy nhiên, lợi thế về số lượng lao động sẽ nhanh chóng mất đi nếu không được chuyển hóa thành lợi thế về chất lượng.
Thực tế cho thấy, chất lượng nguồn nhân lực vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của nền kinh tế.
Theo Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), kỹ năng lao động của Việt Nam chỉ đạt 46/100 điểm, xếp thứ 103 thế giới. Năng suất lao động hiện chỉ bằng khoảng 11% của Singapore, 35% của Malaysia và 79% của Indonesia. Những con số này phản ánh khoảng cách đáng kể về chất lượng nguồn nhân lực so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Một nghịch lý khác là cơ cấu lao động chưa hợp lý. Trong khi số lượng người có trình độ đại học ngày càng tăng thì thị trường lại thiếu nghiêm trọng đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề và chuyên gia công nghệ cao. Không ít doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng nhân lực đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi số và sản xuất công nghệ cao.
Nhiều chuyên gia gọi đây là hiện tượng "tháp nhân lực xây ngược" – nơi lao động có bằng cấp tăng nhanh nhưng nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp lại thiếu hụt. Tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao hiện chỉ chiếm khoảng 11%, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế hiện đại.
Thách thức càng trở nên rõ nét khi Việt Nam xác định công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số là những động lực tăng trưởng mới. Chỉ riêng lĩnh vực bán dẫn, nhu cầu nhân lực trong những năm tới ước tính khoảng 100.000 kỹ sư, trong khi khả năng đào tạo hiện nay vẫn còn khoảng cách khá xa so với yêu cầu thực tế.
Điều đó cho thấy, nếu không có những đột phá về giáo dục, đào tạo nghề và phát triển nhân lực chất lượng cao, lợi thế dân số vàng sẽ dần thu hẹp, kéo theo nguy cơ suy giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.
2. Hạ tầng và logistics: Huyết mạch cần được khai thông
Những năm gần đây, Việt Nam đã đầu tư mạnh cho hệ thống kết cấu hạ tầng, đặc biệt là mạng lưới đường cao tốc, cảng biển, sân bay và các công trình giao thông trọng điểm. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng.
Tuy nhiên, xét trên tổng thể, hạ tầng vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển của nền kinh tế.
Một trong những hạn chế lớn nhất là chi phí logistics còn ở mức cao, làm tăng giá thành sản phẩm và giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, sự kết nối giữa các phương thức vận tải – đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng hải – chưa thật sự đồng bộ. Nhiều địa phương vẫn thiếu các trung tâm logistics hiện đại, khiến việc lưu thông hàng hóa chưa đạt hiệu quả tối ưu.
Liên kết vùng cũng là một điểm yếu cần sớm khắc phục. Không ít dự án hạ tầng còn thiếu tính đồng bộ giữa các địa phương, dẫn đến tình trạng đầu tư phân tán, hiệu quả khai thác chưa cao và chưa tạo được sức lan tỏa cho phát triển kinh tế - xã hội.
Hạ tầng không chỉ là những con đường hay cây cầu, mà còn là "huyết mạch" của nền kinh tế. Khi huyết mạch còn tắc nghẽn, dòng chảy của hàng hóa, dịch vụ, nguồn lực và cơ hội phát triển cũng bị cản trở.
Muốn tạo bước phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và kết nối đồng bộ hệ thống hạ tầng quốc gia.
Nguyễn Mạnh Hiền, UVBCH Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam
Tài liệu tham khảo sử dụng trong bài viết:
- Cac điểm nghẽn-LeQuocPhuong.pptx (Nguồn chính)
- Ba kịch bản tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030 - Báo Mới
- Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 - PCI 2.0
- CUỘC CÁCH MẠNG VỀ NĂNG LỰC THỰC THI - Báo Chính phủ
- Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) - Tạp chí Công Thương
- Gỡ nút thắt thể chế phát triển kinh tế số - Diễn đàn Doanh nghiệp
- Nhận diện điểm nghẽn chất lượng nguồn nhân lực - Tạp chí Quản lý nhà nước
- Hoàn thiện thể chế phát triển nhanh và bền vững - Học viện Hành chính & Quản trị công
- Tư duy mới về an ninh trong Nghị quyết Đại hội XIV - Đảng bộ An Giang
- Đại hội XIV: Hoàn thiện đồng bộ thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn - Tạp chí Pháp luật & Phát triển